De Ridderstraat, het verhaal van drie oma's

Al jaren doe ik onderzoek naar mijn familiegeschiedenis. Ik wil weten wie ze waren, wat ze deden en waar ze woonden. Hierbij heb ik veel aan de uitgebreide schat aan informatie van het Stadsarchief, waar echt bijna alles over Amsterdamse voorouders te vinden is. En zo kom ik wel eens hele mooie pareltjes of bizarre toevalligheden tegen.




Ik blader door het bevolkingsregister van eind 19e eeuw. Hier staat niet alleen veel in over de gezinssamenstelling, maar ook over beroepen en adressen. Ik noteer ze allemaal nauwkeurig, want op al die adressen wil ik een kijkje nemen om te zien hoe het geweest is en wat daar eventueel nu nog van over is. Ik zal het niet spannender maken dan het is. Veel van mijn Amsterdamse voorouders woonden nou niet echt in prachtige paleizen. Het was eerder een samenvatting van krotten, sloppen en Jordanese kelderwoningen (die kostten toen geen drie ton trouwens).




De familie van mijn vaders moeder, de familie Uhrlep, kwam ik in 1878 tegen in de Ridderstraat. Iets later doe ik een rondje door de stad, met mijn lijstje met adressen. Van de Ridderstraat is, na verschillende herprofileringen, eigenlijk niets meer over. Geen idee waar nummer 44 gestaan zou moeten hebben. Gelukkig hebben we op zo'n moment de oude foto's nog uit de Beeldbank van het archief. Een foto van rond 1900 waar inderdaad de armoede ervan af straalt. Goed, ik duik weer achter mijn computer en trek de familie van mijn andere oma, Vos, door het systeem heen. "He, wat grappig weer de Ridderstraat." Zij woonden daar in 1889. Ik check even het nummer en zoek dan nogmaals de eerdere kaart op. Nummer 44... De familie van mijn vader en die van mijn moeder hebben dus, welliswaar met 10 jaar ertussen, in precies hetzelfde huis gewoond!




Het verhaal wordt nog een tikkeltje gekker. Jaren later is mijn zus inmiddels getrouwd en ik zou ook eens in de familiegeschiedenis van mijn zwager gaan duiken. Zijn oma's familie woont namelijk ook heel lang in Amsterdam. Ik pluis eerst de stamboom een beetje uit en noteer wat namen en data. Dan maar eens kijken waar deze mensen gewoond hebben. Ik vind vergelijkbare omstandigheden als bij onze familieachtergrond. En dan opeens zie ik een wel heel bekende straat staan... De Ridderstraat, nummer 48 dit keer. Daar woonden de familie van Raath in 1889. Precies in dezelfde periode als de voorouders van oma Vos. Zij waren dus buren! In zo'n klein straatje moeten ze elkaar gekend hebben, nooit wetende dat hun achterachterkleinkinderen zouden trouwen en nu zelfs samen een baby hebben.




En over dat baby'tje. Op een dag ga ik haar meenemen naar wat er nog over is van de Ridderstraat. En dan zal ik haar vertellen dat familie van drie overgrootmoeders daar gewoond heeft, soms zelfs tegelijk of in hetzelfde huis. Gewoon om te laten zien hoe wonderlijk de geschiedenis is.

IJzeren Kapel

Waar verstop je iets wat zo belangrijk is dat het voor altijd bewaard moet blijven?

In de Oude Kerk, de oudste kerk van Amsterdam, staat hoog boven een muur een deur waar je alleen met een losse trap bij kan komen. Daarachter zit een kamer die normaal gesproken lijkt te zweven zomaar midden in de kerk. Dat is met opzet zo gedaan.  Deze kamer is namelijk ontworpen zodat het bijna onmogelijk was om er te komen. Hier stond namelijk de IJzeren Kapel. En in deze kapel stond een kast waar de belangrijkste papieren van de stad bewaard werden. Deze papieren werden zo goed bewaakt dat er drie verschillende mensen met sleutels aan te pas moesten komen om het te kunnen openen. Eigenlijk is dit dus het meest verborgen stukje van Amsterdam. Wat lag daar dan eigenlijk in die IJzeren Kapel? Nou dat waren onder andere de stadsrechten en het tolprivilege uit 1275 waar de stad haar ouderdom aan dankt.

Later werden de papieren opgeslagen in onder het stadhuis van de stad nu het Paleis op de Dam. In de 19e eeuw werd voor het eerst een heus archief in gebruik genomen.  Dat stond aan de Amsteldijk en was het oude gemeentehuis van Nieuwer Amstel. Waarom dit Nieuwer Amstel was, vertel ik jullie eind van deze maand als we de grenzen van de stad op gaan zoeken. Dat gebouw was echter niet heel groot en langzaam barstte het met de vele documenten uit zijn voegen. Inmiddels werden er namelijk niet alleen meer documenten van de stad opgeborgen, maar ook over alle inwoners die de stad ooit gehad heeft. Deze Doop-, Trouw-, en Begraafboeken lagen eerst in de kerken waar ze waren opgesteld, maar kregen een centrale plek. Net als documenten over belastingen, politiezaken, koopaktes, archieven van ziekenhuizen en ga zo maar door. Sinds een aantal jaar zit het Stadsarchief in het pand De Bazel aan de Vijzelstraat. En daar is werkelijk alles te vinden over de stad, maar ook over alle Amsterdamse bewoners, instellingen en voorouders.

Amsteldijk

Meer weten over voorouders uit Amsterdam of gewoon benieuwd naar wat er in de archieven te vinden is? Ik help u graag verder! Neem contact op met verhalenschat@gmail.com

Volgende keer gaan we van verstopte deuren en verborgen documenten naar geheimen die op straat liggen, of eigenlijk die tegen de muur aan hangen.

Begraafplaatsen

Ook in een stad als Amsterdam overlijden mensen. En op sommige momenten zelfs heel veel, bij bijvoorbeeld een epidemie. En al die mensen moesten ergens begraven worden.

Noordermarkt

De meeste mensen werden begraven in en rond de kerk. Elke kerk had een eigen begraafplaats. Als je heel belangrijk was dan werd je in de kerk begraven. Veel van de kerkvloeren bestaan dus tot op de dag van vandaag uit grafstenen. Was je iets minder belangrijk dan werd je naast de kerk begraven, op een afgesloten kerkhof. En veel van die begraafplaatsen staan nu inmiddels in de openbare ruimte. Zo kun je op sommige plekken letterlijk over de graven lopen. Wat te denken van de Noordermarkt. Loop daar overheen op een dag dat er geen markt is en het valt op dat een bepaald gedeelte gemarkeerd is. Hier lag het kerkhof van de Noorderkerk. Hier is ervoor gekozen om het aan te geven, maar natuurlijk is het zo dat in principe naast elke kerk een kerkhof stond, zoals de Westerkerk. Dat geldt natuurlijk ook voor de kerken en kerkhoven die er inmiddels niet meer staan, zoals aan het eind van de Kalverstraat (voormalig V&D-gebouw) en op het Raamplein, Het spreekt voor zich dat ieder geloof een eigen begraafplaats had, verspreid over de verschillende kerken. De Joodse begraafplaatsen bevonden zich even buiten de stad.


Er waren ook begraafplaatsen die niet bij een kerk hoorde, maar van de gemeente waren. Een voorbeeld hiervan is het Pestkerkhof, speciaal ingericht voor dodelijke slachtoffers van de Pest uit het Pestziekenhuis, later het Wilhelminagasthuis in Amsterdam West. Maar ook in de Jordaan lag een grote begraafplaats. We gaan weer terug naar de Noordermarkt. Even verderop in de Jordaan bevindt zich de Karthuizerspeeltuin. Hier stond een van de grootste kloosters van Middeleeuws Ansterdam. Later zou hier een grote begraafplaats komen. In iets modernere tijden werd deze begraafplaats geruimd en werden hier huizen en een parkje aangelegd. Helaas werd dat niet heel grondig gedaan. Zo kwam het nog wel eens voor dat hondjes gingen graven in de bosjes rond de speeltuin en menselijke botjes naar boven trokken. Enkele jaren geleden is er zelfs in een aangrenzend huis nog een graf gevonden toen daar de kelder werd uitgegraven. Al verwijst nu niks meer naar de ondergrondse geschiedenis van het Karthuizerplantsoen, soms komen de sporen daarvan letterlijk en figuurlijk boven drijven.


11 juni doen we een speciale Jordaanwandeling en dan zullen wij natuurlijk ook even stilstaan bij daar waar misschien wel onze voor-Amsterdammers liggen. Meer weten over je voorouders in Amsterdam? Ook daar kan Verhalenschat bij helpen!

Volgende keer blijven we nog even in ondergronds Amsterdam en dan zien we dat zich daar hele bolwerken en kastelen bevinden.