zondag 10 december 2017

Voorouders op de kaart gezet

Het eerst wat ik doe bij het zoeken naar voorouders is natuurlijk namen en data opzoeken en de onderlinge verbanden duidelijk te maken. Vaak is dan de geboorteplaats, plaats van overlijden en  trouwdatum & plaats bekend. Dan gaan er bij mij meteen belletjes rinkelen. Dat zegt namelijk al heel veel, maar nog lang niet alles.


Wat ik dan nog leuker vind om een beeld te vormen, is kijken hoe mensen leefden. Zo probeer ik een stukje van hun leven te reconstrueren en hen op die manier wat beter te leren kennen. Wat was hun beroep bijvoorbeeld, hoeveel kinderen hadden ze en op welke leeftijd overleden ze. Wat ook een mooie aanwijzing is waar mensen woonden. Zo kwam ik er al achter dat hele generaties voorouders in de Amsterdamse Jordaan hebben gewoond. Hierbij is ook de tijd belangrijk, want in de 19e eeuw was dat helemaal geen pretje en zaten ze vaak opgehokt in donkere gangen waar nu nog nauwelijks sporen van te vinden zijn. Zoals ik in een vorige blog al schreef, woonden ze ook op plekken die  nu niet meer bestaan of die extreem veranderd zijn. Soms komen straatnamen niet meer overeen of is de complete wijk verbouwd. Dat is dus lang niet altijd meteen helemaal duidelijk.


En dan heb ik het nog alleen over Amsterdam. Van andere voorouder-woonplaatsen kan ik mij meestal niet meteen een voorstelling maken hoe de leefomstandigheden geweest moeten zijn. Gelukkig zijn er genoeg middelen om er achter te komen hoe dat er vroeger uit zag. En de meeste daarvan kan ik gewoon thuis op de bank raadplegen met mijn computertje of het kost mij even een wandelingetje naar de boekenkast. Daar staat bijvoorbeeld een boek over veranderende straatnamen in Amsterdam, maar zijn er ook dingen te vinden over de wijken van de staf zelfs als ze in de tijd van de voorouders nog buiten de stad lagen. Maar er is ook heel veel gedigitaliseerd en dat is heel fijn vooral in winterse omstandigheden. Zo is er een onschatbare waarde aan bronnen online te vinden bij de verschillende archieven en zijn kaarten van de laatste tweehonderd jaar te vinden via Topotijdreis. Zo zie je dus de geschiedenis van voorouders visueel tot leven komen en worden ze op de kaart gezet.


Het is meestal een beetje uitzoeken, maar op een winterse middag doe ik niets liever. Voor mezelf, maar ik doe dat met alle liefde ook voor andere mensen. Dus ben je benieuwd naar je eigen voorouders en waar ze woonden? Ik zoek het graag uit!



donderdag 23 november 2017

Voorouders in Amsterdam voordat het Amsterdam was

Ik woon zelf aan de rand van de stad, in gebied wat nog geen honderd jaar geleden eigenlijk nog geen Amsterdam was. Nieuw West, een gebied waar vaak van gezegd wordt dat er helemaal geen geschiedenis is.


Natuurlijk heeft het daar wel geschiedenis en die gaat verder terug dan alleen de naoorlogse wederopbouw en de Tuinsteden, op sommige plekken gaat de geschiedenis zelfs verder terug dan die van Amsterdam. Want dat gebied was namelijk onderdeel van de geannexeerde gebieden die in 1922 bij Amsterdam gingen horen. Maar ver voor die tijd waren daar al de zelfstandige gemeentes Sloten en Osdorp. En woonden daar al mensen. En woonden daar zelfs een aantal van mijn voorouders.


Het Stadsarchief is nu begonnen met het digitaliseren van de bevolking van die geannexeerde gebieden. Die ontwikkelingen volg ik natuurlijk vol enthousiasme en leidden gelijk al tot een aantal hele mooie vondsten. Ik neem jullie mee naar Amsterdam voordat het Amsterdam was, naar waar ook het land van mijn voorouders is. Als er nieuwe scans beschikbaar komen, werk ik altijd meteen een lijstje namen af van mensen die gezien de data in aanmerking komen. Het is al gauw raak. De naam van een van de voorouders van mijn oma rolt eruit. Die familie was nogal van het rondreizen en je vindt ze dus ook door het hele land. Niet verwonderlijk dus dat ze ook hier opduiken, mogelijk als tussenstop voordat ze zich definitief in het Amsterdam zouden vestigen.


Er komt geen kant en klaar adres uitrollen. Dat kan ook niet, want de adressen van toen zijn vaak niet meer dezelfde als nu. Er komt slechts een code uit. Die code correspondeert dan weer met een adres, maar die moet je eerst wel even opzoeken in een ander antiek archiefboek. Dit begint steeds meer op een echte speurtocht te lijken. Gelukkig kan het meeste hiervan digitaal, gewoon vanuit huis. Niet dat ik geen liefhebber ben van oude boeken, maar het is vaak zo'n gesleep. En dit is ook iets minder kwetsbaar. Maar goed... ik blader tot ik het juiste adres heb gevonden. Nou ja adres, ze woonden bij iemand op het erf vermoedelijk in een oude schuur. Maar dat erf staat op de Sloterweg. Dat is nogal een lange weg, dus ik pak even (heel modern) Google Maps erbij. Dan blijkt dat letterlijk op nog geen tien minuutjes van mijn huis te zijn. Op een mooie middag loop ik er zo heen.


Voor mij een hele geruststelling dat ik zelfs in het verre Nieuw West de geschiedenis op loopafstand heb en ik toch nog altijd in het land van mijn voorouders woon. En dat allemaal dankzij moderne technieken.

Amsterdamse roots?

Een paar maanden geleden gaf ik les over de geschiedenis van migratie in Amsterdam. In het begin van de les had ik de kinderen al een beetje verrast door te zeggen dat migratie niet iets is van de laatste 100 jaar, maar dat het al zo oud is als de stad zelf. Aan het eind van de les wordt mij zelf een verrassende vraag gesteld die tot een verhelderend, maar onverwacht antwoord leidde. Juf, komt u uit Amsterdam? Ben ik er geboren? Ja. Zijn mijn ouders er geboren? Ja. Als we naar grootouders gaan kijken, scoor ik nog maar twee op vier. Vorige week schreef ik het al, twee van mijn opa's komen helemaal niet uit Amsterdam.


Dan vertel ik de kinderen een verhaal over verre voorouders. Ik leg uit dat je kan onderzoeken wie de ouders van jouw ouders zijn, wie hun ouders waren, en wie hun ouders weer waren. En dat als je dan heel goed gaat zoeken dat je dan zelfs bij de juf mensen vind in haar stamboom die uit alle windstreken komen. Er is van die inmiddels gigantische boom, slechts een tak die diep geworteld zit in de Amsterdam. Mijn vaders moeders moeder... haar voorouders vind je sinds het begin der tijden terug in Amsterdam. Of ze nou in 1692 gedoopt zijn in de Westerkerk of dat ze een van de eerste scheepstimmermannnen waren op Oostenburg. Overal in de stad liggen die roots. En natuurlijk vind ik dat te gek. Dat is Amsterdam, dat is waar ik mij het meest mee identificeer.


Maar aan alle andere kanten van de stamboom zit je binnen 150-200 jaar toch al gauw een stuk over de grenzen heen. Over de grenzen van de stad, want je vind die voorouders van mij echt door het hele land heen, van scharenslijpers uit de Achterhoek en landbouwers uit Drenthe tot muzikanten uit Brabant en gemeentefunctionarissen uit Den Haag.. Maar ook over de landsgrenzen vind je ze al vrij snel terug. Rond 1800 zijn ze bijvoorbeeld al terug te vinden in het grensgebied met Duitsland, het noorden van Frankrijk en een dorpje in Zwitserland. Nog verder terug en er komt zelfs iemand uit ItaliĆ«. En dat vind ik eigenlijk ook wel heel interessant. Juist omdat het zo'n totaal ander beeld geeft dan wat ik mij normaal gesproken indenk van voorouders. Dit geeft een hele andere dimensie aan waar ik dacht vandaan te komen en het verklaart zelfs een aantal dingen.


En dat is precies wat ik de kinderen toen ook mee wilde geven, al had ik dat vooraf niet eens bedacht. Als je een beetje goed gaat zoeken, blijk je ineens bijna overal vandaan te komen. Het stamboomonderzoek is nog altijd in volle gang, dus wie weet waar we nog meer vandaan gaan komen.





maandag 13 november 2017

Twee opa's, een oorlog en een samenloop van de geschiedenis

Vorige week schreef ik een verhaal over drie oma's waarin een straat centraal stond. Deze week een verhaal van twee opa's. Een verhaal wat niet in Amsterdam begint, maar daar gelukkig wel eindigt. Mijn twee opa's komen namelijk niet uit Amsterdam. Van vaderskant komt hij uit Friesland en van mijn moeder uit Arnhem. Het feit dat ze allebei wel naar Amsterdam toegekomen zijn en dat daar mijn ouders geboren zou wel eens te danken kunnen zijn aan de Tweede Wereldoorlog.


Opa van der Pol woonde in een dorpje in Friesland. In hetzelfde dorpje waar al generaties voor hem de familie gewoond had. Ze waren wel eens verhuist, maar nooit verder dan een dorpje verderop en al helemaal niet buiten Friesland. Ze werkten op het land en bleven dat tot ver in de Tweede Wereldoorlog doen. Inmiddels was het winter '44-'45 en was aan de andere kant van het land behoorlijk veel ellende uitgebroken in een periode die bekend kwam te staan als de Hongerwinter. Velen mensen trokken van Amsterdam naar het platteland op zoek naar eten, soms zo ver als Friesland. Een van hen was een vrouw met twee kinderen van wie de man in Duitsland zat. Zij kreeg onderdak in een boerderij in een klein dorpje in Friesland, schuin tegenover de boerderij van de familie van der Pol. Het verhaal gaat dat ze verliefd werden en van der Pol na de oorlog  met de vrouw mee terug ging naar Amsterdam, haar eerste man was in Duitsland gebleven. Die twee mensen zouden tien jaar na de oorlog de ouders van mijn vader worden.


In diezelfde periode, het is het najaar van 1944, woont een klein jongetje genaamd Henk in Arnhem. Die stad komt echter hevig onder vuur te liggen en de bommen vliegen hem om de oren. Ze vertrekken en komen uiteindelijk terecht in Amsterdam. De oorlog en nog eens en decennium gaan voorbij en daar in Amsterdam ontmoet Henk mijn oma. Want dat kleine jongetje van toen zou mijn opa Henk worden. Vorige week zou hij 80 jaar geworden zijn. Zover kwam het niet, maar dat is een heel ander verhaal. Maar wie weet hoe het gelopen was als Arnhem niet gebombardeerd geweest zou zijn...


Natuurlijk zijn er tal van andere redenen te bedenken waarom de beide opa's naar Amsterdam kwamen. Was het de werkgelegenheid tijdens de wederopbouw of waren er andere demografische of sociaal-economische redenen. Ik kan het ze inmiddels allebei niet meer vragen, dus we zullen het met de verhalen moeten doen. Maar het zijn wel twee prachtige verhalen over hoe grote gebeurtenissen uit de geschiedenis van invloed zijn op de levensloop van personen. En hoe die invloed tot op de dag van vandaag doorwerkt.

maandag 6 november 2017

De Ridderstraat, het verhaal van drie oma's

Al jaren doe ik onderzoek naar mijn familiegeschiedenis. Ik wil weten wie ze waren, wat ze deden en waar ze woonden. Hierbij heb ik veel aan de uitgebreide schat aan informatie van het Stadsarchief, waar echt bijna alles over Amsterdamse voorouders te vinden is. En zo kom ik wel eens hele mooie pareltjes of bizarre toevalligheden tegen.




Ik blader door het bevolkingsregister van eind 19e eeuw. Hier staat niet alleen veel in over de gezinssamenstelling, maar ook over beroepen en adressen. Ik noteer ze allemaal nauwkeurig, want op al die adressen wil ik een kijkje nemen om te zien hoe het geweest is en wat daar eventueel nu nog van over is. Ik zal het niet spannender maken dan het is. Veel van mijn Amsterdamse voorouders woonden nou niet echt in prachtige paleizen. Het was eerder een samenvatting van krotten, sloppen en Jordanese kelderwoningen (die kostten toen geen drie ton trouwens).




De familie van mijn vaders moeder, de familie Uhrlep, kwam ik in 1878 tegen in de Ridderstraat. Iets later doe ik een rondje door de stad, met mijn lijstje met adressen. Van de Ridderstraat is, na verschillende herprofileringen, eigenlijk niets meer over. Geen idee waar nummer 44 gestaan zou moeten hebben. Gelukkig hebben we op zo'n moment de oude foto's nog uit de Beeldbank van het archief. Een foto van rond 1900 waar inderdaad de armoede ervan af straalt. Goed, ik duik weer achter mijn computer en trek de familie van mijn andere oma, Vos, door het systeem heen. "He, wat grappig weer de Ridderstraat." Zij woonden daar in 1889. Ik check even het nummer en zoek dan nogmaals de eerdere kaart op. Nummer 44... De familie van mijn vader en die van mijn moeder hebben dus, welliswaar met 10 jaar ertussen, in precies hetzelfde huis gewoond!




Het verhaal wordt nog een tikkeltje gekker. Jaren later is mijn zus inmiddels getrouwd en ik zou ook eens in de familiegeschiedenis van mijn zwager gaan duiken. Zijn oma's familie woont namelijk ook heel lang in Amsterdam. Ik pluis eerst de stamboom een beetje uit en noteer wat namen en data. Dan maar eens kijken waar deze mensen gewoond hebben. Ik vind vergelijkbare omstandigheden als bij onze familieachtergrond. En dan opeens zie ik een wel heel bekende straat staan... De Ridderstraat, nummer 48 dit keer. Daar woonden de familie van Raath in 1889. Precies in dezelfde periode als de voorouders van oma Vos. Zij waren dus buren! In zo'n klein straatje moeten ze elkaar gekend hebben, nooit wetende dat hun achterachterkleinkinderen zouden trouwen en nu zelfs samen een baby hebben.




En over dat baby'tje. Op een dag ga ik haar meenemen naar wat er nog over is van de Ridderstraat. En dan zal ik haar vertellen dat familie van drie overgrootmoeders daar gewoond heeft, soms zelfs tegelijk of in hetzelfde huis. Gewoon om te laten zien hoe wonderlijk de geschiedenis is.

woensdag 28 juni 2017

Verborgen Amsterdam... een terugblik

De afgelooen drie maanden verscheen er twee keer per week een blog over Verborgen Amsterdam. Aan de hand van 24 verhalen nam ik jullie mee op een kleine reis door de geschiedenis van Amsterdam. En er zij zelfs speciale wandelingen geweest.

We zijn aan de hand van thema's door de geschiedenis van de stad gegaan. Van het hele begin in 1275 tot aan de oorlogsjaren en de sporen die van dat alles nu nog te vinden zijn. Wonderlijke verhalen achter gebouwen, gevelstenen en straatnamen hebben we besproken. Keizerskronen, misdadigers en verzetsvrouwen zijn voorbij gekomen. Gesloten deuren gingen open en verborgen gangen werden blootgeleged, We hebben niet alleen gekeken naar wat duidelijk te zien is, als je weet waar je moet kijken, maar ook naar wat er verborgen ligt onder de grond. Zo kwamen we niet alleen woonplaatsen, maar ook rustplaatsen van Amsterdamse voorouders tegen.

Dit waren de verhalen die ik in ieder geval met jullie wilde delen, maar natuurlijk zijn dit nog kang niet alle verhalen. Maar vanaf nu geef ik het door aan jullie.... Hoor je een bijzonder verhaal of is er iets waar je meer over wilt weten? Laat het mij dan weten! Ik onderzoek het verhaal en schrijf er een blog over. Zo maken we samen de verhalen van Verborgen Amsterdam nog completer. Daarnaast zullen er ook nieuwe blogs verschijnen op Angelique Schrijft en over de Verhalenschatkist. Dus blijf mij volgen, want ik blijf schrijven en verhalen met jullie delen!

Bedankt voor jullie aandacht, jullie fijne reacties en het meelopen met de wandelingen. Dat laatste blijft trouwens nog steeds mogelijk. Binnenkort worden hier nieuwe data voor bekend gemaakt. Of boek er gewoon zelf een...

zaterdag 24 juni 2017

De stad uit!

Voor deze laatste reguliere blog van Verborgen Amsterdam verkennen we de grenzen van de stda, maar ook wat daar buiten ligt.

De grenzen van Amsterdam verlegden zich continu. Het beeld over wat wel en niet de stad was, veranderden dus ook. Hield de stad in de Middeleeuwen nog op buiten de Singel en was je voorbij de Nieuwmarkt de stad al bijna uit, Vanaf 1613 veranderde dat beeld drastisch en werd met de gefaseerde aanleg van de grachtengordel Amsterdam in een aantal decennia vele malen groter. De rand van de stad hield op bij de ring Nassaukade-Stadhouderskade-Mauritskade. Die halvemaan-vorm zou ruim 250 jaar lang de kenmerkende vorm voor Amsterdam blijven. Pas rond 1880 werd de stad weer uitgebreid en werden gedeelten van Oost, Oud-West en de Pijp aangelegd. In de periode 1920-1940 werden omliggende gemeenten van Amsterdam geannexeerd en werd de stad volgebouwd ongeveer tot aan waar de Ring A10 loopt. Na de oorlog zouden vervolgens de Westelijke Tuinsteden volgen.

Zoals ik al eerder vertelde, is Amsterdam heel lang een stad geweest die beschermd werd door bolwerken en poorten. Er konden dus niet zomaar mensen in. Maar dat betekende ook dat je de stad uitgezet kon worden. Er kon een straf van zij verbanning worden opgelegd. Verbanning komt van het woord Banne, wat rechtsgebied betekent. Zij werden in de ban gedaan of er werd een banvloek uitgesproken. Een lot wat bijvoorbeeld ook Spinoza trof. Speciaal voor dot doel werden rondom de stad banpalen neergezet die het einde van het rechtsgebied aangaven. Mensen die verbannen waren mochten niet binnen het gebied van deze palen komen, anders konden zij worden opgepakt en soms zelfs worden onthoofd. Verbanning bestaat niet meer in de stad, maar een aantal van deze banpalen staan er wel nog. Inmiddels bijna allemaal opgeslokt  door de stad staan zij onder andere nog in Oudekerk en in het dorp Sloten.

Volgende keer, in de echt laatste blog, doen we een terugblik op de reis door de geschiedenis die wij de afgelopen drie maanden gemaakt hebben met de verhalen van Verborgen Amsterdam. Ook vertel ik dan hoe we nu verder gaan....