Houten huisjes

In de Middeleeuwen zag Amsterdam er heel anders uit dan het Amsterdam wat in de Gouden Eeuw tot stand kwam met de kenmerkende grachtengordel. De stad was niet veel groter dan het gebied tussen de Nieuwmarkt, de Munt, de Singel en wat wij nu kennen als de Prins Hendrikkade, toen nog gelegen aan het open Havenfront van het IJ.

Het Houten Huys op het Begijnhof

Ook de huizen die zo kenmerkend voor het Amsterdamse straatbeeld zijn, stonden er nog niet. Alleen de belangrijkste huizen, zoals kerken, waren van steen. De meeste woonhuizen van de stad waren van hout. De hele stad stond vol met kleine houten huizen die dicht op elkaar stonden. Het was een rampscenario en twee keer werd dat scenario ook de nare waarheid. In 1421 woedde er een flinke stadsbrand die een heleboel huizen en slachtoffers eiste. Maar in 1452 werd dat nog even erger. Door een ongeluk ontstond er een grote brand dat met verwoestende snelheid van het ene houten huis naar het andere ging. Toen het vuur eindelijk uit was, was twee-derde van de stad verwoest en waren er vele slachtoffers te betreuren. Op dat moment werd besloten dat in ieder geval de buitenkant van huizen van steen moest zijn en dat er ruimte moest komen tussen huizen zodat een brand niet zomaar meer over kon slaan.

't Aepjen op de Zeedijk

Dat betekende het einde van de houten huizen in Amsterdam, maar dat betekende niet dat er nu helemaal geen houten overblijfselen te vinden zijn uit die tijd. Zo staat er op het Begijnhof "Het Houten Huys". Een van de weinige huizen die dus al in de Middeleeuwen in Amsterdam staat. Dat is, gezien het verbod op houten huizen, de branden en de vele eeuwen die inmiddels verstreken zijn, al vrij bijzonder. Maar er is nog een houten huis in Amsterdam. En hier gaat zelfs een bijzonder verhaal over. Op de kop van de Zeedijk zit staat een houten huis waar nu café In 't Aepjen in zit. Sinds het begin der Amsterdamse tijden zit op deze plek al een uitgaansgelegenheid en in de begintijd, toen Amsterdam nog voornamelijk een havenstad was, zat hier een herberg. Die werd het Aepje genoemd vanwege de aapjes die de zeelieden meenamen. Een fijne plek was het echter niet, want het stikte er van de luizen en de vlooien. Als je daar dus luizig en schurftig vandaan kwam, was je dus 'in de aap gelogeerd'.

Van  bescheiden houten huisjes naar de grootste stenen gebouwen uit Middeleeuws Amsterdam. Aanstaande zaterdag neem ik jullie mee naar de, inmiddels, veelal verborgen kloosters van de stad.
Maar diezelfde zaterdag, 20 mei, neem ik jullie ook echt mee naar Verborgen Amsterdam. Geef je uiterlijk aanstaande vrijdag op voor de wandeling en ga mee!

Een oase van rust

Ingang Begijnhof

Komende vanaf de Dam lopen we over de Kalverstraat. Ongeveer halverwege is er aan de rechterkant opeens een poortje. Nu is dit de ingang van het Amsterdam Museum. Tot ver in de 20e eeuw was dit echter de ingang van het Burgerweeshuis. Loop het binnenplaatsje op, maar loop voorbij de ingang van het museum. Nu, maar ga daar zeker een keer heen! Stap de overdekte passage in waar Walk on Art op staat. Dit is de schuttersgallerij, een gedeelte van het Amsterdam Museum wat voor iedereen gratis toegankelijk is. Ren hier niet door heen, naar kijk even rustig om je heen.

Aan het eind van de passage kom je in een steeg terecht, de Gedempte Begijnensloot. Je hoeft geen grote kennis te hebben van de geschiedenis om te weten dat hier dus vroeger water was. Een prachtig steegje met veel authentieke gebouwen. Heel soms loopt er net een groep toeristen doorheen, maar wacht dat even rustig af, want meestal is het een en al rust. Loop door tot bijna het eind van het steegje. Via het dwarsstraatje links kijk je zo naar de Kalverstraat, maar kijk in plaats daarvan naar rechts waar zich alweer een prachtig poortje bevindt. daar gaan we dus naar binnen, de ingang van het Begijnhof.

Als je het treft en er zijn op dat moment weinig toeristen, voordeel  is dat die groepen ook zo weer weg zijn, dan overvalt meteen de rust je. Ik vond het vroeger al wonderbaarlijk dat je daar tussen de Kalverstraat en het Spui zit, maar dat je helemaal niets hoort. Een verborgen oase van rust, midden in de hysterische binnenstad. Er is echter ook genoeg te zien op het Begijnhof, voorheen een hofje voor katholieke nonnen de Begijnen. Zo is er een van de weinige originele houten huizen van Amsterdam te zien, staat er een Engelse kerk, een katholieke schuilkerk die van buitenaf niet te onderscheiden is en ligt er zelfs een graf gewoon in de goot. Bonuspunten voor wie dat vindt natuurlijk!

Via de linkerkant verlaten we het Begijnhof weer en storten we ons weer in de hectiek. Kijk eerst nog even naar de gevelstenenmuur, waar gevelstenen hangen van gebouwen die gesloopt zijn. Een gangetje en een houten deur later, kom je via de Ursulapoort zo weer op het Spui uit.

Volgende aflevering blijven we in de buurt van de Kalverstraat, maar gaan we een iets drukkere plek opzoeken. Dan neem ik jullie mee naar een winkelcentrum, of toch niet...